Modern çağ, insanı yalnızca çalıştırmıyor; onu kendisine karşı bir yöneticiye dönüştürüyor. Artık insan sabah işe gitmeden önce bile kendi performansını ölçüyor. Ne kadar uyuduğunu, ne kadar ürettiğini, ne kadar odaklandığını, ne kadar ilerlediğini düşünüyor. Kendi hayatına dışarıdan bakıyor ve sanki sürekli rapor vermesi gereken görünmez bir kuruma bağlıymış gibi yaşıyor.

Eskiden emek sömürüsü daha görünürdü. Fabrika vardı, patron vardı, mesai saati vardı. Bugün ise denetimin bir kısmı insanın içine taşındı. Kimse “daha verimli ol” demese bile kişi kendine bunu söylüyor. Dinlenirken suçluluk duyuyor, boş kaldığında huzursuz oluyor, yavaşladığında geri kaldığını düşünüyor. Böylece dinlenme bile özgür bir zaman olmaktan çıkıyor; yeniden çalışabilmek için yapılan bakım faaliyetine dönüşüyor.

Bu dönüşüm tesadüf değildir. Sanayi çağında beden disipline edildi; bürokratik çağda zaman çizelgelere bölündü; bugünün çalışma kültüründe ise insanın iç sesi bile üretim mantığına bağlandı. Başarı, yalnızca yapılan işin değil, karakterin de ölçüsü hâline geldi. Yorulmak zayıflık, durmak gerileme, hiçbir şey yapmamak ise neredeyse ahlaki bir kusur sayılmaya başladı. Böylece hayat, yaşanacak bir deneyimden çok bitmeyen bir değerlendirme görüşmesine benzemeye başladı.

İnsan kaynakları ifadesi bu yüzden yalnızca kurumsal bir terim değildir. Bir zihniyetin özeti gibidir. İnsan, kişiliğiyle, sabrıyla, yaratıcılığıyla ve dayanıklılığıyla bir kaynak olarak değerlendirilir. Daha kötüsü, zamanla kendisini de aynı gözle görmeye başlar. Üzüntüsünü performans kaybı, dostluğunu ağ, hobisini beceri, tatilini toparlanma süreci olarak yorumlar.

Asıl yabancılaşma belki de burada başlar. İnsan artık kendisini yaşamaz; kendisini yönetir. Kendi içinde patron, çalışan ve denetçi aynı bedende birleşir. Ve bir gün aynaya baktığında karşısında yorgun bir insan değil, sürekli geliştirilmesi gereken eksik bir proje görür.